آرمان کیانی: آیا عربستان سعودی گل محمدی ایران (ومشخصاً کاشان) را به نام خودش ثبت جهانی کرده است؟ مسئولان میراث فرهنگی این موضوع را تکذیب می کنند اما شایعه قوی تر از آن است که پروندهاش با تکذیب های مرسوم بسته شود.
ماجرا از روز شنبه این هفته آغاز شد که خبرگزاری «تسنیم» در گفتگو با رستگار، رئیس موزه گل محمدی ایران اعلام کرد عربستان گل محمدی ایران را با عنوان رز طائف به نام خود ثبت جهانی کرده است. از آن عجیب تر، این موضوع بود که رستگار در همین گفتگو اعلام کرد ترکیه هم در حال ثبت عصاره گل محمدی به نام عصاره اسپارتا در اتحادیه اروپا است.
این موضوع بلافاصله با واکنش های گسترده در فضای مجازی مواجه شد. خشم کاربران از این بود که چرا ایران به عربستان اجازه داده است گل محمدی را به نام خودش ثبت جهانی کند آن هم در حالی که گل محمدی گل ملی ایران است و با پیشینه‌ چندین هزار ساله، میراث گرانقدر این سرزمین به شمار می‌رود به طوری که سابقه‌ دیرینه این گل  سبب شده تا در حوزه‌های گوناگون زندگی اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و دینی مردم عجین شود.
کشور ما خاستگاه و کانون تنوع ژنتیکی گل محمدی در جهان است و با 30 هزار هکتار و کل تولید 90 هزارتن، بزرگترین سطح کشت گل محمدی در جهان را داراست. حضور همیشگی گل محمدی در ادبیات پارسی و تجلی آن در نقاشی گل و مرغ، گل محمدی در متون تاریخ پزشکی ایران، تجلی نقش مایه گل محمدی در بافته‌های ایران، نقش گل محمدی در گیاه درمانی کهن ایران، نقش گل محمدی در معماری ایران، گل و گلاب در سپیده دم شعر فارسی و ایران و موارد دیگر از جمله دلایلی بوده است که حساسیت ها درباره صیانت از گل محمدی ایران را در حد صیانت از میراث فرهنگی و وظیفه ملی درآورده است. به همین دلیل نیز خبر ثبت گل محمدی به نام عربستان در یونسکو با شگفتی بسیاری مواجه شد.
اما از همان روز شنبه که خبر این اقدام عربستاانی ها منتشر شد تا امروز، همه در حال تکذیب این موضوع هستند. در یک مورد مدیرکل ثبت حریم آثار و حفظ و احیاء، میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، این موضوع را سوء تعبیر دانست و گفت که پرونده ثبت گلاب ایرانی جداگانه پیگیری می‌شود.
علیرضا ایزدی که زمانی مدیر کل میراث فرهنگی استان اصفهان هم بود در این باره توضیح داد: «در عربستان منطقه‌ای بنام طائف وجود دارد که نوعی گل رز در آنجا پرورش می‌دهند و گلابگیری می‌کنند. پیش تر عربستان گلاب مورد نیاز خود برای مسجدالحرام و مکان‌های دیگر را از کاشان تامین می‌کرد، اما سالهاست خودشان تولید می‌کنند و امروز سوریه هم این کار را می‌کند، منع و مانعی براساس کنوانسیون درباره ثبت چنین پرونده‌هایی وجود ندارد. آنها ثبت خودشان را انجام می‌دهند و ما نیز براساس قاعده خودمان گلاب را جداگانه و در پرونده‌ای مجزا ثبت خواهیم کرد. ثبت آثار غیرملموس قاعده‌ای دارد، هرکشوری آیین و رسومی دارد که برای جغرافیای خودش قابل احترام است و می‌توان آنرا ثبت کرد. براساس قواعد این کنوانسیون، نوروز را به نام ایران ثبت کردیم و در ادامه تاجیکستان، جمهوری آذربایجان، ترکیه و... اضافه شدند، مغولستان نیز سال اخیر نامه زد و آنها هم به پرونده نوروز، ضمیمه شدند مانعی در این بخش وجود ندارد.»
او در این باره مثالی هم می زند تا مشخص کند هر کشور چگونه به پرونده های شخصی خودش رسیدگی می کند: «امروز ثبت پرونده کوچ را در دستور کار داریم سوئد، آلمان و ۱۷ کشور دیگر نیز پرونده کوچ را پیش می‌برند، کنوانسیون این اجازه را می‌دهد. کوچ ما با اروپا یکی نیست و پرونده ما جداست.»
امیر کرم زاده، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان هم در گفتگویی اعلام کرده است که ثبت جهانی گل رز عربستان ربطی به گل محمدی و گلاب ایران ندارد و آیین گلاب‌گیری که ریشه در فرهنگ و هویت ایرانی دارد به نام ایران در فهرست جهانی ثبت خواهد شد.
کرم زاده می گوید: «ما پرونده‌ای برای ثبت جهانی گل محمدی و آیین گلاب‌گیری تهیه کرده‌ایم که بر محور سنت‌های اجتماعی و فرهنگی مرتبط با این آیین متمرکز است. گل محمدی ایران به نام گل محمدی ایران ثبت خواهد شد و میراث‌فرهنگی با جدیت پیگیر ثبت جهانی آن است. آیین گلاب‌گیری که ریشه در فرهنگ و هویت ایرانی دارد، به نام ایران در فهرست جهانی ثبت خواهد شد.»
علیرضا عبدالله‌زاده، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان کاشان نیز با تأکید بر اهمیت پرونده‌ای که ایران برای ثبت جهانی تهیه کرده می گوید: «این پرونده بر محور آیین گلاب‌گیری و سنت‌های اجتماعی و فرهنگی وابسته به آن تنظیم شده و به وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ارسال شده است. آیین گلاب‌گیری کاشان تنها به کشت گل محدود نمی‌شود، بلکه شامل دیگ‌های سنتی، مراسم اجتماعی، باورهای فرهنگی و حتی ارتباط با آیین‌های مذهبی مانند شست‌وشوی خانه خدا با گلاب است.»
به گفته عبدالله‌زاده، ثبت جهانی آیین گلاب‌گیری کاشان می‌تواند جایگاه این شهرستان را در عرصه گردشگری بین‌المللی ارتقا دهد و زمینه‌ساز توسعه اقتصادی و فرهنگی منطقه باشد. 
عباس تراب‌زاده، کارشناس ثبت اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کاشان هم با اشاره به روند تهیه این پرونده می گوید: «حدود چهار سال پیش تیمی از وزارت میراث‌فرهنگی برای تدوین پرونده گلاب‌گیری به کاشان آمد و در کنار کارشناسان محلی، تحقیقات میدانی در قمصر، نیاسر و مجموعه‌های سنتی همچون کارخانه پدر گلاب ایران انجام شد و پس از تکمیل به وزارتخانه ارسال شد. در این مسیر محور کار کاشان بود، اما پرونده به‌عنوان میراث‌فرهنگی ایران تهیه شد و قرار نیست صرفاً به نام یک شهر ثبت شود. پرونده گلاب‌گیری ایران در سطح ملی آماده و ارسال شده، اما نتیجه نهایی آن هنوز اعلام نشده است. امیدواریم با پیگیری‌های وزارتخانه، این آیین که ریشه در فرهنگ و هویت ایرانی دارد، به نام ایران در فهرست جهانی ثبت شود.»
به هر حال فارغ از درست یا نادرست بودن برداشت ها درباره سبقت گرفتن عربستان ازایران در ثبت جهانی گل محمدی،  موضوع این جاست که به گفته علیرضا ایزدی،  مدیرکل ثبت حریم آثار و حفظ و احیاء، میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، ما براساس محدودیت‌ها نمی‌توانیم بیشتر از یک اثر را در سال ثبت جهانی کنیم: « مضیف در منطقه خوزستان و برای ما مهم است و عراق آنرا ثبت کرد به عراق تقاضا دادیم که مضیف در جغرافیای مشترک است و در خرمشهر، جزیره مجنون و آبادان وجود دارد که در نهایت با موافقت یونسکو، ما هم ضمیمه پرونده مضیف می‌شویم. امسال هم در نشست آذرماه یونسکو، پرونده آینه کاری را برای ثبت ارائه می‌کنیم، این هنر فاخر ایرانی است و برای ما اولویت دارد و آینه کاری را پیش خواهیم برد.»
با این حساب و با توضیات ایزدی، به نظر نمی رسد امسال درباره ثبت روند گلاب گیری و گل محمدی به نام ایران اتفاق خاصی بیافتد چرا که ظاهراً اولویت ها از پیش انتخاب شده و شاید هم عربستان به همین دلیل ترجیح داده است زمان فعلی را برای ثبت گل سرخ خودش در نظر بگیرد.