آرمان کیانی: چند وقتی است مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی برای ارزیابی میدانی آثار تاریخی در استان‌های مختلف کشور و تدوین دستورالعمل‌های جدید درزمینه مقاوم‌سازی و پیشگیری از آسیب‌های زیست‌محیطی و سازه‌ای، در حال اجرای برنامه ای سراسری در استان های مختلف است. هفته گذشته نوبت به اصفهان رسید تا در سفر غزال راهب رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی کشور به این استان، درباره پایش آثار مهم و تاریخی اصفهان تصمیم گیری شود.
راهب در سفری یک‌روزه به استان اصفهان، ضمن اجرای طرحی پژوهشی و میدانی باهدف مطالعه، پایش و ارائه راهکارهای علمی و اجرایی برای شناخت و کاهش آسیب‌ها به همراه سید روح‌الله سید العسگری معاون میراث‌فرهنگی استان اصفهان و جمعی از کارشناسان و مدیران اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان، از چند اثر تاریخی ارزشمند این شهر بازدید کرد.
معاون میراث‌فرهنگی استان اصفهان در حاشیه این بازدید گفت: هدف از این بازدیدها، بررسی میدانی وضعیت فعلی سازه‌ها و بناهای تاریخی، شناسایی عوامل فرسایش و آسیب‌های احتمالی در ساختارهای معماری و تزیینی و نیز برنامه‌ریزی برای ارائه راهکارهای علمی به‌منظور حفاظت و احیای این آثار تاریخی و فرهنگی است.
رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نیز در حاشیه این بازدیدها با تأکید بر اهمیت استفاده از پژوهش‌های بین‌رشته‌ای در حوزه مرمت و نگهداشت میراث‌فرهنگی تصریح کرد: حفاظت از بناهای تاریخی تنها با نگاه میراثی ممکن نیست، بلکه نیازمند تحلیل‌های علمی در حوزه ساختاری، مصالح، محیطی و حتی تأثیرات اقلیمی است. مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در تلاش است تا با همکاری نزدیک با وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، الگوی علمی و اجرایی برای پایش و کاهش آسیب‌های کالبدی در بافت‌های تاریخی کشور طراحی و اجرا کند.
این در حالی است که سفر آخر هفته گذشته غزال راهب رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی کشور به اصفهان عملاً به موقعیتی برای ابراز نگرانی از تبعات فرونشست زمین بر آثار تاریخی اصفهان تبدیل شد.
موضوع فرو نشست زمین در اصفهان امر تازه ای نیست. سال هاست این پدیده خطرناک و تبعات ناشی از آن در صدر هشدارهای مقامات استان قرار داشته و دارد و به خصوص درباره آسیب هایی که فرو نشست زمین به آثار تاریخی اصفهان وارد می کند بحث های جدی در جریان بوده است. این بار هم حضور یک مقام ارشد راه، مسکن و شهرسازی در اصفهان که حیطه کاری او ارتباط مستقیمی با همین موضوع دارد، یک بار دیگر حفظ آثار قدیمی اصفهان از خطر فرو نشست را به محل بحث تبدیل کرد.
در همین باره نشست مشترکی با حضور غزال راهب رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی کشور، امیر کرم‌زاده مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان، منصور شیشه فروش مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان و جمعی از کارشناسان و مدیران اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان با هدف جلب حمایت و هم فکری، مطالعه و پایش تاثیر فرونشست بر ابنیه تاریخی اصفهان برگزار شد.
در این نشست مشترک که در حقیقت مهم ترین بخش سفر رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی کشور به استان اصفهان محسوب می شد، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان ضمن قدردانی از همکاری دانشگاه‌ها و متخصصان اصفهان در توسعه شبکه‌های لرزه‌نگاری، گفت: تکمیل ایستگاه‌های شتاب‌نگار استان در دستور کار قرار دارد و با بهره‌برداری از چند ایستگاه جدید، اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت زمین و سازه‌ها به دست خواهد آمد. این گام نقش مهمی در ارتقای سامانه هشدار و مدیریت بحران شهری خواهد داشت.
شیشه فروش ادامه داد: لازم است به منظور پایش منظم سازه‌ها و ابنیه تاریخی اصفهان که تحت تأثیر پدیده فرونشست قرار دارند، تفاهم‌نامه‌ای میان استانداری اصفهان، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان تنظیم و امضا شود. طبق این تفاهم‌نامه، بناهای تاریخی حساس به‌ویژه در محدوده ثبت جهانی اصفهان به‌صورت علمی و مستمر مورد ارزیابی و پایش فنی قرار می‌گیرند.
او خواستار اتخاذ تصمیمات و تخصیص اعتبارات در سطح ملی و از سوی وزارت راه و شهرسازی برای تسریع در اجرای این برنامه‌ها شد و افزود: فرونشست زمین تهدیدی زیست‌محیطی و اجتماعی است که اگر مدیریت نشود، می‌تواند میراث‌فرهنگی و زیرساخت‌های حیاتی استان را به خطر اندازد. لازم است وزارتخانه‌های مرتبط ضمن تقویت اعتبارات، حمایت‌های فنی و تجهیزاتی لازم را برای اجرای طرح‌های مطالعاتی و پایش میدانی در استان اصفهان فراهم کنند.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان تأکید بر جایگاه اصفهان به‌عنوان الگوی مدیریت جامع بحران در کشور تصریح کرد: با اجرای دقیق این طرح‌ها، همکاری دستگاه‌های علمی و اجرایی و بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها، می‌توان از گسترش آسیب‌های فرونشست پیشگیری و ایمنی شهری و میراثی اصفهان را تضمین کرد.
در این نشست فرهاد عزیزی مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هم حضور داشت که در اظهارتش بر ضرورت تشکیل کارگروه دائمی در حوزه فرونشست ابنیه تاریخی اصفهان تأکید کرد. اوگفت: اصلی‌ترین چالش موجود در مواجهه با مشکلات حوزه فرونشست ابنیه تاریخی در اصفهان نه کمبود منابع مالی، بلکه فقدان کار یکپارچه و سیستماتیک است.
مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی، تشکیل ستاد ملی در دولت را ضروری دانست و ادامه داد: محتوای این ستاد باید از دل کارگروه‌های کارشناسی دائمی در سطوح استانی تغذیه شود.
او با اشاره به حمایت‌های موجود از سوی مسئولان ارشد کشور در میراث، خواستار شد تا کارگروهی به‌صورت دائمی شکل بگیرد تا به‌صورت ماهانه و منظم با حضور استاندار و دیگر مدیران ذی‌ربط تشکیل جلسه دهد. این کارگروه موظف باشد گزارش‌های عملیاتی تهیه‌کرده و وظایف هر دستگاه را مشخص کند تا نتایج به ستاد ملی منعکس شود.
عزیزی پایان تأکید کرد: در صورت وجود برنامه مشترک و مدون، تأمین اعتبارات و منابع مشکل اساسی نخواهد بود و تمرکز باید بر پایداری محیطی و حفاظتی آثار تاریخی قرار گیرد.
مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان هم در نشست مشترک با رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، بر ضرورت تصمیم‌گیری فوری و هماهنگ دستگاه‌های مسئول برای مقابله با پدیده فرونشست زمین در اصفهان تأکید کرد.
امیر کرم‌زاده گفت: این پدیده امروز به مرحله‌ای رسیده که نیازمند اقدام ملی و علمی است چرا که هر هفته گزارش‌های تازه‌ای از فرونشست در بافت‌های تاریخی اصفهان دریافت می‌شود و لازم است با تصمیم‌گیری علمی و هماهنگی بین دستگاه‌ها، راهکارهای عملیاتی برای کنترل این پدیده در دستور کار قرار گیرد.
کرم‌زاده افزود: امروز زمان تصمیم‌گیری اصولی است. برای حفاظت از بافت تاریخی اصفهان باید با نگاه ملی و بر اساس نتایج مطالعات علمی، برنامه‌ریزی دقیقی انجام شود تا ضمن حفظ میراث‌فرهنگی، ایمنی شهروندان نیز تضمین شود.
او همچنین به تعاملات میان دستگاه‌های ذی‌ربط اشاره و تصریح کرد: گزارش‌های تخصصی متعددی از وضعیت فرونشست به مراجع مختلف از جمله سازمان برنامه‌وبودجه و ستاد مدیریت بحران کشور ارسال‌شده و امیدواریم با همکاری وزارت راه و شهرسازی، منابع و حمایت‌های لازم برای اجرای طرح‌های حفاظتی و پژوهشی فراهم شود.
اما مهم ترین سخنران این نشست، مهمان بلندپایه مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی کشور بود که در اظهاراتش بر بررسی راهکارهای علمی و اجرایی برای مقابله با فرونشست در اصفهان تأکید کرد.
غزال راهب با اشاره به اهمیت ملی موضوع فرونشست زمین در اصفهان گفت: فرونشست یک مسئله پیچیده و چندبعدی است که باید از منظر علمی، اجرایی و مدیریتی به آن پرداخته شود. مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بر اساس ماده ۱۴ قانون نظام‌مهندسی، وظیفه شناسایی ساختمان‌های ناایمن در پهنه‌های فرونشست را بر عهده دارد و در این زمینه کمیته‌ای تخصصی در مرکز تشکیل‌شده است.
راهب ادامه داد: در این کمیته سه کارگروه تخصصی شامل کارگروه پایش فرونشست، کارگروه ارزیابی خسارت و مدیریت ریسک و کارگروه برنامه‌ریزی اجرایی فعالیت دارند و تاکنون مطالعات متعددی برای پایش فرونشست در استان‌های مختلف ازجمله اصفهان انجام‌شده است.
رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ضمن قدردانی از تلاش دستگاه‌های استانی، افزود :اصفهان به‌عنوان شهری تاریخی و پرارزش، نیازمند اقدام هماهنگ ملی است. برای این منظور پیشنهاد می‌شود یک پروژه عملیاتی مشترک میان وزارت راه و شهرسازی، وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و استانداری اصفهان تعریف شود تا ابعاد مختلف موضوع ازجمله پایش، مدیریت آسیب و اصلاح زیرساخت‌ها در قالب طرحی منسجم دنبال شود.
به این ترتیب می توان گفت مهم ترین خروجی سفر یک روزه رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به استان اصفهان، در کنار همه اظهاراتی که سال هاست درباره تاثیرات مخرب فرونشست زمین بر آثارتاریخی این استان شنیده می شود، پیشنهاد غزال راهب برای تشکیل مثلثی متشکل از وزارت راه و شهرسازی، وزارت میراث‌فرهنگی و استانداری اصفهان به منظور اجرای پروژه عملیاتی مشترکی دراستای حفظ آثارتاریخی اصفهان باشد که البته تا کنون هیچ جزئیات بیشتری درباره آن منتشر نشده است. 
آیا مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به عنوان راس این مثلث در این باره اطلاع رسانی خواهد کرد؟ یا شاید بهتر آن باشد که استانداری اصفهان خودش دست به کار تدوین جزئیات این پروژه مشترک و ارائه آن به مرکز تحقیقات شود. نباید فراموش کرد استاندار اصفهان بر خلاف رویه پیشین که معمولاً با مقامات متعدد کشوری که به اصفهان سفر می کنند به گفتگو می نشیند، این بار برای غزال راهب جایی در تقویم کاری اش در نظر نگرفت آن هم در حالی که مهم آن است عملی کردن پیشنهاد رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به فردا موکول نشود چرا که فرونشست زمین با سرعت هر چه تمام تر در حال بلعیدن اصفهان با هر چه در آن وجود دارد است.