سهیل سنایی: سال هاست اصفهان به عنوان یکی از اضلاع مربع قدرت های زعفرانی کاری در ایران مطرح است. این محصول که ارزشمندترین و گران قیمت ترین محصولات کشاورزی محسوب می شود در دسته بندی گیاهان کم آب خواه قرار می گیرد و به همین جهت مورد توجه کشاورزان اصفهانی قرار گرفته است.
استان اصفهان با بحران کمبود آب رو به رو است و طبیعتاً حوزه کشاورزی در این استان بیشترین تاثیر را از این موضوع گرفته است. آب که نباشد محصول کشاورز هم از بین می رود مگر کشت های جایگزین به کمک این حوزه آمده و کشاورزان را از ضرر و زیان های سنگین نجات دهد. در این بین زعفران یکی از محصولاتی محسوب می شود که در کشت جایگزین مورد اقبال کشاورزان اصفهانی قرار گرفته و چندین سال است آنها را ترغیب به کاشت این محصول بجای محصولات آب خواه کرده است. 
در جدیدترین آماری که سازمان جهاد کشاورزی اصفهان در همین هفته اعلام کرد، وسعت زیرکشت زعفران در استان اصفهان ۲۰۰۰ هکتار است و این استان با تولید بیش از ۱۱ تن زعفران در سال، رتبه چهارم تولید زعفران کشور را در اختیار دارد.
این که زعفران کاری در اصفهان مورد توجه کشاورزان این خطه قرار گرفته امری مفید و قابل توجه است اما موضوع اینجاست که سال هاست رتبه اصفهان از چهارمی در کشور فراتر نرفته و رقبای اصفهان در سه رده بالاتر اجازه نزدیک شدن این ایتان به خودشان را نمی دهند. سه استان خراسان رضوی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی به ترتیب بیشترین میزان تولید زعفران در ایران را به خود اختصاص داده اند و بعد از این سه استان، اصفهان قرار دارد.  
در یک نگاه واقع بینانه نمی توان انتظار داشت که استان اصفهان در تولید زعفران مرغوب به پای استان خراسان رضوی برسد چرا که زعفران کاران آن استان به تنهایی 90 درصد تولید این محصول در کشور را به خود اختصاص داده اند و کیفیت محصولشان هم در جهان زبانزد است. منتها موضوع اینجاست که استان اصفهان شاید بتواند چشم به رده های سوم یا حتی دوم این رده بندی داشته باشد اما حداقل یک دهه است که مقهور قدرت زعفرانی(!) سه استان خراسان شده است.
البته این بدان معنا نیست که زعفران کاری در استان اصفهان با توجهی رو به رو است چنانکه آمار منتشر شده در همه این سال ها حاکی از رشد کمی قابل توجه در میزان سطح زیر کشت و همچنین میزان برداشت محصول بوده است. اما سئوال مهم این است که آیا این رشد از میزانی برخوردار بوده که بتواند اصفهان را به رقابت جدی با استان های خراسان شمالی و جنوبی بکشاند؟ 
آمار جهاد کشاورزی استان اصفهان در سال 1394 یعنی یک دهه پیش نشان می دهد که در آن سال ۷۵۸ هکتار از زمین های کشاورزی استان زیر کشت زعفران بوده و سالانه حدود 4 تن زعفران  زعفران از سطح مزارع کشاورزی استان اصفهان برداشت می شده است. این در حالی است که سطح زیر کشت زعفران در سال 1393 برابر ۶۱۷ هکتار بوده که با رشد ۱۵ درصدی در سال ۹۴ مواجه شده است. به اذعان این آمار، استان اصفهان در سال 1394 همین رتبه چهارم کشور را در کشت زعفران به خود اختصاص داده بود.
اما مهر ماه سال گذشته سازمان جهاد کشاورزی اعلام کرد استان اصفهان با سطح 1800 هکتار زیرکشت این محصول و تولید بیش از ۱۰ تن بعد از خراسان رضوی، جنوبی و شمالی همچنان در رتبه چهارم قرار گرفته است. جالب آن که بر اساس این آمار، سطح زیرکشت زعفران در سال گذشته نسبت به سال 1402 حدود ۲۰۰ هکتار افزایش یافته بود و این در حالی است که سطح زیر کشت زعفران در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال ۱۴۰۱ حدود ۲۱۰ هکتار افزایش را نشان می داد. امسال هم که اعلام شد وسعت زیرکشت زعفران در استان اصفهان به ۲۰۰۰ هکتار افزایش یافته هر چند با تولید بیش از ۱۱ تن زعفران در سال، هنوز رتبه چهارم تولید این محصول در اختیار اصفهان است.
به این ترتیب مشخص است که روند رو بهرشد استان اصفهان در تولید زعفران حداقل در یک دهه گذشته قابل توجه بوده اما نه آنقدر که بتواند در رقابت با رقبای دوم و سوم گوی سبقت را از آنها ربوده و جایگاه اصفهان را از رده چهارم به رده های بالاتر ارتقا بدهد.
نکته بسیار قابل توجه در این بین، موقعیت استان خراسان شمالی در تولید زعفران است که این استان را یک رده بالاتر از اصفهان در پله سوم بزرگ ترین تولید کننده های کشور نشانده است. آمار جهاد کشاورزی استان خراسان شمالی که همین چند روز پیش منتشر شد نشان می دهد در حال حاضر سطح زیر کشت زعفران در آن استان به حدود ۵۹۷ هکتار رسیده است که بیش از یک سوم کمتر از سطح زیر کشت این محصول در استان اصفهان است. اما نکته مهم در این آمار، میانگین برداشت گل زعفران در هر هکتار است که بین ۵۰۰ تا ۵۵۰ کیلوگرم  برآورد شده است که از این مقدار حدود ۵ تا ۶ کیلوگرم زعفران نگین (و در شرایط مطلوب 9 تا 12 کیلو گرم) به‌دست می‌آید. این در حالی است که در استان اصفهان، از 2000 هکتار سطح زیر کشت 11 تن محصول زعفران برداشت شده که یعنی میزان برداشت زعفران در هر هکتار از مزارع استان اصفهان حدود 6 کیلوگرم است.
مقایسه آمار دو استان اصفهان و خراسان شمالی مبین آن است که اگر چه میزان برداشت زعفران در این دو استان از هر هکتار تقریباً مشابه یکدیگر است اما موضوع این جاست که خراسانی ها این عملکرد را در سطحی کمتر از یک سوم شطح زیر کشت زمین های اصفهان داشته اند که یعنی اصفهان به رغم آن که بیش از سه برابر استان خراسان شمالی از سطح زیر کشت زعفران برخوردار بوده است اما نتوانسته به همان میزان، برداشت این محصول در هر هکتار را نیز افزایش دهد.
اینجاست که موضوعات دیگری به میان می آید از جمله این که  مثلاً در یک مورد سازمان جهاد کشاورزی استان خراسان شمالی اعلام کرده است امسال دستگاه تمام‌اتوماتیک فراوری گل زعفران مجهز به هوش مصنوعی در آن استان آغاز به کار کرده که یعنی استفاده از فن آوری های نو در کاشت و برداشت و عرضه زعفران به بازرا می تواند بر عملکرد یک استان در این باره تاثیر بگذارد.
به همین دلیل به نظر می رسد استان اصفهان برای آنکه بتواند از موقعیت چهارمی خودش در میان تولیدکنندگان برتر زعفران کشور کمی بالاتر رفته و با چشم دوختن به جایگاه سومی، انحصار تولید این محصول را از دست خراسانی ها خارج کند، نیازمند آن است که متولیان جهاد کشاورزی استان در اطاق های فکری که تشکیل می دهند، در این باره به بررسی های لازم دست بزنند تا هم کیفیت کشاورزی استان اصفهان در حوزه کاشت و عرضه محصول زعفران را به موازات کمیت آن ارتقا دهند و هم باعث ترغیب هر چه بیشتر کشاورزان این خطه به کشت این محصول شوند.
به هر حال چیزی که مشخص است این که در کوتاه مدت (و بلکه میان مدت) خبری از اختصاص کافی آب به بخش کشاورزی وجود ندارد و تا اطلاع ثانوی باید به سمت کاشت محصولات پربازده و کم آب خواه مانند زعفران برویم در عین حال که از رقابت با تولیدکنندگان بزرگ این عرصه در کشور هم غافل نباشیم تا اعتبار زعفران هر چه بیشتر به نام اصفهان ثبت و ضبط شود.