مانی مهدوی: در حالی که نخستین عملیات بارورسازی ابرها در آسمان ایران انجام شده است، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان از احتمال خطرناک بودن این عملیات سخن گفته است.
فایده داشتن یا نداشتن بارورسازی ابرهای یکی از پر مناقشه ترین موضوعات مرتبط با مسائل آبی در سال های اخیر بوده است. عده ای اعتقاد دارند این کار تاثیر قابل توجهی بر میزان بارندگی ها نخواهد داشت و هزینه کردن برای چنین عملیاتی بیهوده است در حالی که عده دیگری موافق بارورسازی ابرها برای گذر امن از دوره های متعدد خشکسالی هستند. 
اما حالا با آغاز نخستین عملیات بارورسازی ابرها و در کنار تکرار مواضع این موافقان و مخالفان، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان پرده ای دیگر از تبعات این عملیات را فاش کرده است که به گفته او حتی می تواند منجر به زمین لرزه شود!

مرحله اول بارورسازی ابرها و انتظار برای مراحل بعدی
نیمه مهرماه امسال محمدمهدی جوادیان‌زاده، رئیس سازمان توسعه و بهره‌برداری فن‌آوری‌های نوین آب‌های جوی خبر داد ابرها در حوضه آبریز زاینده رود بارور می شوند. او زمان آغاز این عملیات را از نیمه آبان ماه اعلام کرد و گفت که بر اساس این طرح و در مرحله نخست، سه منطقه اصلی به‌عنوان حوزه‌های هدف تعیین شده‌اند که حوضه آبریز دریاچه ارومیه وحوضه آبریز  زاینده‌رود جز اهداف قرار گرفته که منافع آن مشمول چند استان می‌شود. همچنین در خراسان رضوی نیز این طرح مورد هدف قرار گرفته است. علاوه بر این استان تهران نیز در فهرست مناطق عملیاتی قرار دارد.
جمعه هفته گذشته وعده محمدمهدی جوادیان‌زاده محقق شد و نخستین عملیات بارورسازی ابرها در سال آبی جاری در حوضه آبریز دریاچه ارومیه انجام شد. علت این که این منطقه از کشور به عنوان نخستین منطقه اجرای عملیات بارورسازی ابرها در نظر گرفته شد این بود که سامانه بارشی مناسبی از این منطقه عبور می کرد که همزمان با آن، این عملیات با اعزام یک فروند هواپیمای مجهز به تجهیزات بارورسازی ابرها به منطقه انجام شد.
آن طور که سرپرست سازمان توسعه و بهره‌برداری فناوری‌های نوین آبهای جوی خاطرنشان کرده است، تلاش می شود تا این عملیات بر روی همه سامانه‌های وارد شده به کشور که مساعد بارورسازی هستند انجام شود به طوری که حتی گفته شد وضعیت سامانه ضعیفی که قرار بود روز دوشنبه هفته جاری در منطقه کوهرنگ استان چهارمحال و بختیاری فعال باشد هم مورد بررسی قرار گرفته و در صورت مناسب بودن شرایط، عملیات بارور سازی بر آن نیز انجام خواهد شد.
البته ظاهراً مرحله دوم این عملیات در کوهرنگ انجام نشده یا اگر هم شده خبر آن به رسانه ها راه پیدا نکرده است اما به هر حال قرار بر این است که عملیات بارورسازی ابرها تا نیمه اردیبهشت ماه سال آینده چه با هواپیما و چه با پهباد ادامه پیدا کند و چنانچه سامانه‌های مناسب این کار در کشور وجود داشته باشد تا پایان اردیبهشت ماه ادامه خواهد یافت.
سازمان توسعه و بهره‌برداری فن‌آوری‌های نوین آب‌های جوی اعلام کرده است که بارورسازی ابرها در جهان به عنوان یک روش مقرون به صرفه برای استحصال آب از منابع آب‌های جوی اثبات شده و درصد تاثیر آن بر افزایش بارش شناخته شده است اگر چه نباید انتظاراتی فراتر از توان فناوری یا ناامیدی از این فناوری، بین جامعه و تصمیم‌گیران ایجاد شود.
این در حالی است که روز گذشته گفتگویی از مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اصفهان در خبرگزاری «ایسنا» منتشر شد که روی جدیدی از عملیات بارورسازی ابرها را آشکار می کرد.

چه بسا زلزله شود!
آن طور که داریوش گل‌علیزاده مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان می گوید، پیامدهای بارورسازی ابرها بسیار ناشناخته است و در این زمینه باید احتیاط کرد، چون احتمال دارد گسل‌های زلزله را فعال کند یا منجر به سیلاب شود! 
این مقام ارشد محیط زیست اصفهان ضمن اشاره به این که این عملیات هزینه بسیار بالای دارد و مقرن به صرفه نیست می گوید: «کمیته‌ای در سازمان محیط‌زیست برای پاسخ به ابهامات جامعه در رابطه با بحث بارورسازی ابرها با ریاست بنده تشکیل شد. تمام متخصصان دستگاه‌های ذی‌ربط دعوت شدند. در این کمیته بحث «هارپ» و روش‌های مختلف تعدیل آب‌وهوایی مطرح شد. این یک علم است که شاید بیش از ۹۰ سال سابقه دارد و بسیاری از کشورها در حال پیگیری آن هستند، اما هنوز به جمع‌بندی نرسیده‌اند. اکنون کشورهایی مانند آمریکا، کانادا و استرالیا همچنان دچار خشکسالی هستند. اگر این دانش به‌طور قطعی قابل اتکا بود، می‌توانستند از آن استفاده کنند. پیامدهای این نوع دستکاری بعضاً بسیار ناشناخته است و باید احتیاط کرد؛ چون احتمال دارد گسل‌های زلزله را فعال کند یا منجر به سیلاب شود. حتی در برخی مناطق که سیل رخ داده، گفته شده ناشی از این اتفاقات بوده است.»
شبهه های مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان پیرامون اجرای این عملیات به همین جا ختم نشده و گل علیزاده از مخالفت جدی دستگاه های اجرایی دیگر کشور با این پدیده هم پرده ب می دارد: « در سطح کلان کشور پیگیری‌هایی انجام می‌شود، اما هنوز سازمان هواشناسی به‌طور جدی مخالف است. برخی دستگاه‌ها موافق هستند، ولی هنوز جمع‌بندی نهایی شکل نگرفته است سازمان هواشناسی فعلاً در زمینه بارورسازی ابرها تردید بسیار جدی دارد. چیزی که تقریباً همه بر آن توافق دارند این است که اگر یک ابر باران‌زا وجود داشته باشد، با این روش‌ها می‌شود ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش بارش داشت.»
گل‌علیزاده درباره سابقه بارورسازی ابر در کشورهم می گوید: «اکنون این مسئولیت به وزارت نیرو سپرده شده است و وزارت نیرو فعالیت‌هایی انجام داده و طبق مصوبه دولت، هر نوع فعالیت تعدیل آب‌وهوایی که بارورسازی نیز در همین زمینه است، باید در کارگروهی بررسی شود که هواشناسی، سازمان محیط زیست و سایر دستگاه‌ها عضو آن هستند. در تهران، ارومیه و خوزستان سابقه اجرا وجود داشته و در اصفهان نیز در سنوات گذشته انجام شده است.  این در حالی است که تاکنون هیچ‌کس نتوانسته به‌صورت هدفمند و در زمان نیاز ثابت کند که می‌تواند بارش ایجاد کند. به‌عنوان مثال کسی تاکنون نتوانسته در فصل تابستان که اصفهان نیاز به بارندگی دارد، این کار را انجام دهد و به همین دلیل شبهه وجود دارد. میزان موفقیت و توجیه اقتصادی این تکنولوژی هنوز مشخص نیست و هزینه آن بسیار بالا است. تاکنون نه در دنیا و نه در کشور، همگرایی جدی در این زمینه شکل نگرفته است.»

ابرها را بارور نکنیم باید چه کنیم؟!
پیشینه طرح بارورسازی ابرها در ایران  به سالهای 1354 تـا 1357 بر می گردد. در اصفهان هم سال هاست درباره موضوع بارورسازی ابرها حرف و توصیه مطرح شده و در بعضی سال ها اقدام عملی هم به منظور بارورسازی ابرها انجام شده است. سال 1382 طرح بارورسازی ابرها علاوه براصفهان دراستانهای یزد، کرمان، مرکزی و چهارمحال وبختیاری نیز اجرا شد. در آن سال براساس توافق های انجام گرفته با مسوولان مرکز بارورسازی ابر استان یزد و مرکز هواشناسی کشور روسیه، قرار شد طرح تولید باران مصنوعی در مناطق شرقی و غربی استان اصفهان در آذرماه سال 1382 اجرا می شود.
بعد از آن هم از جمله در سال آبی 89-88  شش مرحله طرح بارور سازی ابرها به تعداد بیش از 19 بار در مناطق غرب ، جنوب غرب و جنوب از آذرماه تا اردیبهشت ماه آن سال آبی در استان اصفهان اجرا شد. در آن سال گفته شد که اجرای این طرح بین 10 تا 12 درصد در استحصال آب از منابع جوی استان اصفهان تاثیرگذار بوده است.
ا امسال که وضعیت آبی در فلات مرکزی کشور رو به وخامت روزافزون گذاشته است، موضوع بارورسازی ابرها به طور جدی تری مطرح شده است. اما اگر به استناد اظهارات مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان اصفهان، ضرر به اجرا درآوردن عملیات بارورسازی ابرها بیش از نفعش باشد، آیا باید همچنان در پی استفاده از این فن آوری بود؟
پاسخ داریوش گل علیزاده به این پرسش واضح و صریح است؛ پاسخی که می تواند تکلیف بارورسازی ابرها را یک بار برای همیشه معلوم کند: «باید بپذیریم وضعیت کنونی این است و برای آن برنامه‌ریزی کنیم، در عین حال امیدواریم وارد دوره ترسالی شویم.»