سهیل سنایی: همین چند روز پیش بود که مهدی جمالی‌نژاد، استاندار اصفهان، با اشاره به جلسه اخیر خود با سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، به توافق توافق نهایی میان آن وزارتخانه و استان اشاره کرد که بر اساس آن قرار است مقدمات ورود طرح احداث بزرگ‌ترین موزه ایران در اصفهان به فاز اجرایی فراهم شود. جمالی نژاد گفت که برنامه‌ریزی‌ها و هماهنگی‌های لازم برای شروع عملیات ساخت این مجموعه فرهنگی نهایی شده و محل اجرای پروژه هم در «قلب نصف‌جهان» انتخاب شده است تا به قول او پیوند میان آثار تاریخی، ظرفیت‌های فرهنگی معاصر و زیرساخت‌های گردشگری تقویت شود.
البته استاندار به طور واضح نگفت که این «قلب نصف‌جهان» دقیقاً کجای کلانشهر اصفهان اما از آنچه پیش تر درباره محل احداث بزرگ ترین موزه کشور گفته شده بود می توان حدس زد که منظور استاندار احتمالاً، کارخانه تاریخی ریسباف در خیابان چهارباغ بالا است. این اما در حالی است که اگر چنین ظنی صحیح باشد، ریسباف همچنان در خم اول کوچه گرفتاری هایش به سر می برد و معلوم نیست چطور می خواهند این کارخانه ویران شده و بلاتکلیف را به سرعت به یک موزه آن هم با اهمیت ملی و بین المللی تبدیل کنند.

مهلت 3 ساله ای که رو به اتمام است
مالکیت کارخانه ریسباف که در سال 1381 به ثبت آثار ملی رسید، در اختیار بانک ملی قرار داشت و از دوران دولت دهم تصمیم گرفته شد تا مالکیت آن با رعایت قوانین برای ایجاد موزه منطقه ای اصفهان به اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری منتقل شود. اما این اتفاق بدلیل آنچه «تعلق سرمایه مالی کارخانه ریسباف به سهامداران بانک ملی» خوانده می‌شد، معطل ماند تا اینکه آذر ماه سال ۱۴۰۲، ریسباف به اداره کل میراث فرهنگی اصفهان تحویل داده ش با این شرط که در مدت 3 سال به یک موزه بزرگ تبدیل شود. سال پیش هم سند این بنا بطور رسمی به نام میراث فرهنگی استان اصفهان صادر شد اگر چه هنوز هیچ اقدام مشخص و عملی در راستای تبدیل این بنای قدیمی به موزه انجام نشده است.
مهم آن که در زمان انتقال بنای ریسباف از بانک ملی به اداره میراث فرهنگی اصفهان اعلام شده بود اگر کار احیای بنا و احداث موزه در آن طی مهلت تعیین شده  سه‌ساله صورت نگیرد، بنا مجدداً تحت تملک بانک ملی قرار خواهد گرفت که مشخص است در این صورت باید کار احیای آن یا تبدیلش به موزه را هم پایان یافته تلقی کرد.
بر همین اساس روز گذشته امیر کرم زاده مدیر کل میراث فرهنگی اصفهان در گفتگو با خبرگزاری «ایرنا» رسماً اعلام کرد وزارت میراث فرهنگی برای احیای ریسباف و تکمیل طرح بزرگترین موزه کشور در اصفهان در حال پیگیری تمدید فرصت سه ساله است که آشکارا نشان از عدم اقدام مناسب در 5/1 سال گذشته به منظور احداث موزه در این بنا و ممانعت از بازگشت مالکیت آن به بانک ملی دارد. 
امیر کرم‌زاده در گفتگو با خبرگزاری دولت، با اشاره به مشکلاتی که در مسیر تکمیل این طرح به وجود آمده، گفته است: «در دولت سیزدهم، مصوبه‌ای برای انتقال این مجموعه از بانک ملی به وزارت میراث فرهنگی به تصویب رسید اما به دلیل طولانی شدن فرآیندهای اجرایی، برای تکمیل پروژه نیاز به زمان بیشتری است. با وجود حل مشکل انتقال سند، از زمان سه ساله تعیین‌شده، یک و نیم سال گذشته است و وزارت میراث فرهنگی در حال پیگیری تمدید مهلت برای تکمیل و اجرای این طرح بزرگ است تا بتواند موزه‌ای بزرگ و بین‌المللی را در این بنا راه‌اندازی کند.»

از1/5 سال پیش تا امروز
تا امروز سه گزینه‌ برای ایجاد موزه در ریسباف در نظر گرفته شده است. یکی از ایده‌های مطرح شده برای ریسباف تبدیل آن به « موزه جهان اسلام »است که در آن آثار تاریخی و فرهنگی ۵۶ کشور اسلامی به نمایش گذاشته شود و علاوه بر آن، ایجاد «موزه منطقه‌ای» نیز به عنوان یکی از گزینه‌ها مطرح شده که می‌تواند نقشی مهم در معرفی فرهنگ و صنایع دستی مناطق مختلف کشور ایفا کند.گزینه دیگر این است که وزارت میراث فرهنگی این مجموعه را به عنوان « مرکز همگرایی صنایع دستی » در چارچوب یونسکو بهره‌برداری و از ظرفیت‌های موجود برای معرفی صنایع دستی و سوغات ایرانی استفاده کند.
اما مهم آن است که تحقق هر کدام از این احتمالات نیازمند سرعت عمل در احداث موزه طی مهلتی است که پیش تر داده شده و هنوز هم تمدید نشده است.البته کرم زاده روز یکشنبه هفته جاری هم در گفتگو با خبرگزاری «مهر» به جزئیات علت تاخیر در احداث موزه بزرگ اصفهان در کارخانه ریسباف پرداخته بود. به گفته مدیر کل میراث فرهنگی اصفهان،  از ۳ سالی که دولت برای مرمت و تبدیل ریسباف در نظر گرفته بود، حدود یک سال و نیم صرف تثبیت سند و تخلیه کارخانه با مصوبه شورای تأمین شد: 
«در این دوره، بخشی از کارهای مرمتی مقدماتی نیز انجام شد؛ از جمله حذف الحاقات و ساماندهی اولیه بنا که حدود ۹ ماه زمان برد. مجموعه این اقدامات با حجم بسیار بالایی از مستندات، حدود سه هزار صفحه، ثبت شده است. اما به‌دلیل اینکه بخش عمده زمان صرف امور مالکیتی شد، وزیر میراث‌فرهنگی قرار است درخواست تمدید سه سال دیگر را مطرح کند تا زمان کافی برای تکمیل پروژه وجود داشته باشد. تفاهم قبلی برای آغاز عملیات توسط شهرداری وجود داشت، اما به دلیل نداشتن ضمانت اجرایی عملی نشد. با وجود این، میراث فرهنگی بخشی از مرمت و حذف الحاقات را انجام داده و مطالعات و طراحی پروژه در قالب ۳۰۰۰ صفحه به پایان رسیده است. در مدت یک سال و نیم باقی مانده هم می‌توان فازهای محدودی را برای بهره‌برداری آماده کرد، اما تکمیل یکپارچه مجموعه نیازمند تمدید زمان است. ما سالن‌هایی داریم که با مرمت قابل بهره‌برداری هستند؛ یعنی می‌توانیم چند فاز اولیه را آماده کنیم و پروانه‌های بهره‌برداری همان بخش‌ها را دریافت کنیم تا مردم بتوانند به‌صورت تدریجی از بخش‌هایی از موزه بازدید کنند. اما برای تکمیل نهایی، حتماً باید زمان تمدید شود. ضمن اینکه مالکیت بانک ملی نیز درنهایت تحت اختیار دولت است و این موضوع از نظر حکمرانی مشکلی ایجاد نمی‌کند.»

«قلب نصف جهان» دقیقاً کجاست؟!
همگرایی دستگاه های اجرایی در طرح وعده های مختلف درباره تبدیل کارخانه ریسباف به یک موزه بزرگ و زبانزد در حالی چندین سال است در رسانه ها مطرح می شود که حالا مدیر کل کل میراث فرهنگی اصفهان از نیاز همکاری دولت، شهرداری اصفهان و سایر نهادهای مسئول به منظور رفع مشکلات قانونی و نظارتی برای احداث موزه بزرگ اصفهان سخن می گوید که به گفته او، به دلیل تغییرات مختلف در دولت و نهادهای مسئول، روند اجرایی طرح را کند کرده است.
نکته مهم دیگر به انتخاب مجری طرح بر می گردد که مدیر کل میراث فرهنگی اصفهان درباره تضمین اجرای پروژه و جلوگیری از نیمه‌تمام ماندن آن، قرارداد دقیق با این مجری را ابزار اصلی جلوگیری از توقف طرح احداث موزه می داند. کرم زاده رفع ایراد شکلی سازمان بازرسی در طرف قرارداد بودن شهرداری اصفهان به عنوان مجری طرح را محتمل دانسته و تغییر مدیریت شهری با انتخابات سال آینده شوراهای شهر را بر اجرای آن تاثیرگذار نمی داند چرا که به گفته او قرارداد سه‌ساله با مجری، تکمیل پروژه را تضمین می‌کند. 
بماند که مدیر کل میراث فرهنگی، بنیاد مستضعفان را هم در کنارشهرداری اصفهان به عنوان یکی از گزینه های احتمالی انتخاب مجری برای پروژه معرفی کرده است اما چیزی که از ابتدا هم بر آن تاکید می شد، نقش پررنگ شهرداری دربه سرانجام رساندن کار احیای کارخانه ریسباف بود.
اما این همه در حالی است که فعلاً تکلیف اصل وضعیت مالکیت ریسباف مبهم است و از جانب دیگر آخرین کارشناسی‌ها نشان می‌دهد مرمت و تجهیز ریسباف حدود 2200 میلیارد تومان هزینه در بر خواهد داشت که معلوم نیست این هزینه هنگفت در شرایط فعلی اقتصادی کشور باید چگونه و توسط چه دستگاهی تامین شود.
این موارد در کنار احتمال عدم تمدید مهلت 3 ساله نشان می دهد که کار احداث یک موزه بزرگ در محل فعلی کارخانه ریسباف با اما و اگرهای فراوان رو به رو است و شاید به همین دلیل هم مهدی جمالی نژاد استاندار اصفهان در اظهارات اخیرش درباره جانمایی پروژه احداث موزه بزرگ اصفهان ترجیح داد به جای نام بردن ازکارخانه ریسباف از اصطلاح «قلب نصف جهان» به عنوان مکان احداث موزه استفاده کند. آیا استاندار هم به جمع بزرگ کسانی پیوسته که از احیای ریسباف ناامید شده اند و در جستجوی محل و سازوکاری دیگر برای احداث موزه اصفهان هستند؟