۳ میلیون درخت اصفهان در انتظار حقابه

آرمان کیانی: بیش از ۳ میلیون اصله درخت در اصفهان، در شرایطی با خطر تنش خشکی مواجه‌اند که تأمین آب پایدار برای نگهداری فضای سبز این کلان‌شهر به یکی از چالش‌های مدیریت شهری تبدیل شده است. علی قاسم‌زاده، شهردار اصفهان، با هشدار درباره وضعیت درختان کهنسال شهر، خواستار تعیین و تأمین حقابه فضای سبز از زاینده‌رود شده است؛ مطالبه‌ای که در کنار محدودیت استفاده از چاه‌ها و دشواری تأمین آب جایگزین، ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت منابع آب شهری را برجسته می‌کند.

کاهش فضای سبز اصفهان از ۳۰ هزار به ۶ هزار هکتار
علی قاسم‌زاده با اشاره به وسعت اراضی سبز اصفهان اعلام کرده است که از مجموع ۶ هزار هکتار فضای سبز شهر، ۵ هزار هکتار در اختیار شهرداری و هزار هکتار در اختیار دانشگاه‌ها و دستگاه‌های دولتی قرار دارد. به گفته شهردار، برخی از این مجموعه‌ها نیز برای تأمین آب و نجات درختان خود از شهرداری درخواست کمک کرده‌اند.مقایسه این آمار با وضعیت پنج دهه گذشته، ابعاد تغییرات فضای سبز اصفهان را نشان می‌دهد. قاسم‌زاده گفته است که حدود ۵۰ سال قبل، وسعت فضای سبز شهر به ۳۰ هزار هکتار می‌رسید؛ رقمی که در مقایسه با وسعت کنونی، از کاهش قابل‌توجه این سرمایه طبیعی حکایت دارد.
شهردار اصفهان با تأکید بر اهمیت حفظ درختان کهنسال، یادآور شده است که جایگزینی این درختان با نهال‌های جدید، زمان‌بر است و نمی‌توان از دست رفتن درختی صدساله را با کاشت یک درخت تازه جبران کرد.

حقابه زاینده‌رود؛ مطالبه شهرداری برای حفظ درختان
یکی از محورهای اصلی اظهارات شهردار اصفهان، محدودیت دسترسی به منابع آب مورد نیاز فضای سبز است. قاسم‌زاده گفته است که ۵۰ میلیون مترمکعب حقابه برای فضای سبز اکولوژیک از زاینده‌رود اختصاص داده شده، اما به گفته او، امکان برداشت این میزان آب برای شهرداری فراهم نیست.
او همچنین به وضعیت چاه‌های متعلق به شهرداری اشاره کرده است. به گفته قاسم‌زاده، از میان چندین هزار چاه موجود، ۲۰۰ چاه متعلق به شهرداری اصفهان است. شهرداری با الزاماتی درباره مسدودسازی برخی چاه‌ها روبه‌رو شده و پذیرفته است که میزان برداشت از چاه‌های دارای مجوز با استفاده از کنتورهای هوشمند کنترل شود.
شهردار اصفهان در عین حال از ابلاغ ممنوعیت خرید آب از چاه‌ها برای شهرداری خبر داده و پرسیده است که در صورت محدودیت برداشت از زاینده‌رود و چاه‌ها و ممنوعیت خرید آب، چگونه می‌توان از خشک‌شدن درختان جلوگیری کرد.

آبیاری نوین و بازچرخانی آب؛ تلاش برای کاهش مصرف
شهرداری اصفهان طی سال‌های گذشته اقداماتی را برای کاهش وابستگی فضای سبز به منابع آب متعارف دنبال کرده است. به گفته شهردار، ۶۰ درصد فضای سبز اصفهان به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شده و برای استفاده از منابع جایگزین نیز اقداماتی از جمله احداث تصفیه‌خانه‌ها، خرید پساب، ایجاد مخازن ذخیره آب و توسعه شبکه انتقال پساب انجام شده است.
قاسم‌زاده اعلام کرده که بیش از ۱۰۰ کیلومتر شبکه برای استفاده از پساب ایجاد شده و چندین همت نیز برای احداث تصفیه‌خانه‌ها و منابع ذخیره آب هزینه شده است. با این حال، او مدعی شده که پس از بهره‌برداری از نخستین تصفیه‌خانه، درباره مالکیت پساب تولیدشده ادعاهایی مطرح شده است؛ مسئله‌ای که از نگاه شهردار، استفاده مؤثر از زیرساخت‌های ایجادشده را با دشواری مواجه می‌کند.
این اقدامات نشان می‌دهد که مدیریت شهری برای تأمین آب فضای سبز به منابع جایگزین نیز توجه داشته است، اما شهرداری همچنان بر ضرورت دسترسی به سهم مشخص و قابل استفاده‌ای از منابع آب تأکید دارد.

درختان کهنسال اصفهان در معرض تنش خشکی
کمبود آب تنها مسئله‌ای مربوط به آبیاری روزانه پارک‌ها و فضای سبز نیست؛ درختان کهنسال، به‌ویژه چنارهایی که در حاشیه زاینده‌رود و دیگر نقاط شهر رشد کرده‌اند، به دلیل وابستگی ریشه‌های خود به شرایط رطوبتی خاک، در برابر تغییرات منابع آب آسیب‌پذیرند.
در تابستان امسال نیز خزان زودرس برخی درختان شهر، به‌خصوص گونه چنار، نشانه‌ای از فشار واردشده بر فضای سبز اصفهان توصیف شده است. در شرایطی که جریان آب در بستر زاینده‌رود برقرار نیست، کاهش آب‌های زیرزمینی و محدودیت منابع آبی می‌تواند تنش خشکی درختان را تشدید کند.
آب‌رسانی با تانکر، اگرچه در برخی نقاط برای پشتیبانی از درختان انجام می‌شود، به‌تنهایی جایگزین یک منبع پایدار آب نیست؛ به‌ویژه برای درختانی که دهه‌ها در یک موقعیت جغرافیایی رشد کرده‌اند و حفظ آن‌ها به مدیریت مستمر آب و خاک نیاز دارد.

مطالبه نهایی شهردار: حقابه فضای سبز در جدول زاینده‌رود
علی قاسم‌زاده با اشاره به وجود بیش از ۳ میلیون اصله درخت در اصفهان، با قدمت‌هایی از ۵۰ تا ۱۰۰ و حتی ۲۰۰ سال، تأکید کرده است که حفظ این سرمایه طبیعی باید در تصمیم‌گیری‌های مربوط به تخصیص آب جایگاه مشخصی داشته باشد.
او از نمایندگان استان خواسته است حقابه شهرداری برای فضای سبز را نیز در جدول زاینده‌رود لحاظ و اعلام کنند تا مدیریت شهری بتواند سهم مورد نیاز خود را پیگیری کند.
مسئله فضای سبز اصفهان، در این چارچوب، به چگونگی تأمین پایدار آب، تعیین تکلیف حقابه، امکان استفاده از منابع جایگزین و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول گره خورده است. هشدار شهردار نشان می‌دهد که ادامه نگهداری از درختان کهنسال و جلوگیری از گسترش تنش خشکی، تنها با اقدامات مقطعی امکان‌پذیر نیست و به تصمیم‌های اجرایی روشن درباره منابع آب مورد نیاز شهر وابسته است.