سفرنامه وزیر به اصفهان با 5 وعده مهم

رضا امینی : سفر سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به اصفهان در هشتم مهرماه، مجموعه‌ای از پرونده‌های مهم میراثی و گردشگری این شهر را دوباره روی میز آورد؛ از وضعیت مسجد جامع و مسجد سید تا آینده کارخانه تاریخی ریسباف، فرونشست زمین و البته سرنوشت آرشیو یافته‌های باستان‌شناسی کمرزرین؛ پرونده‌ای که در حاشیه بازدید وزیر از مسجد جامع اصفهان مطرح شد و به صدور دستور برای پیگیری آن انجامید.

به گزارش پایگاه خبری نصف‌جهان بررسی مجموعه اخبار منتشرشده از این سفر نشان می‌دهد که حضور وزیر در اصفهان تنها به بازدید از چند بنای تاریخی محدود نبوده و دست‌کم در چند پرونده، وعده یا دستور مشخصی برای ادامه مسیر صادر شده است.

کمرزرین؛ مهم‌ترین مطالبه‌ای که در حاشیه سفر مطرح شد

یکی از مهم‌ترین اتفاقات خبری سفر صالحی‌امیری به اصفهان، طرح وضعیت بلاتکلیف آرشیو یافته‌های باستان‌شناسی محوطه کمرزرین بود. بر اساس گزارش ایرنا علی شجاعی، سرپرست هیئت کاوش کمرزرین، در حاشیه بازدید وزیر از مسجد جامع اصفهان، موضوع وضعیت نگهداری یافته‌های باستان‌شناسی این محوطه را با او مطرح کرد. مسئله اصلی، تعیین تکلیف محل نگهداری یافته‌هایی است که در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی کمرزرین به دست آمده‌اند. «سرای خیار» در مجاورت محدوده تاریخی اصفهان، به‌عنوان محل نگهداری و آرشیو این یافته‌ها مورد استفاده قرار گرفته بود، اما درباره ادامه وضعیت آن ابهام‌هایی ایجاد شده است. واکنش وزیر در این پرونده نیز صرفاً به شنیدن مطالبه محدود نماند. طبق گزارش ایرنا، صالحی‌امیری دستور داد مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان با استاندار اصفهان درباره وضعیت نگهداری یافته‌ها جلسه‌ای برگزار کنند و به جمع‌بندی نهایی و عملیاتی برای تعیین تکلیف این موضوع برسند. اهمیت این دستور زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم کمرزرین طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی شهری اصفهان تبدیل شده است. در گزارش‌های منتشرشده درباره این محوطه، از کشف ده‌ها هزار قطعه سفال و همچنین سکه‌های تاریخی و مجموعه‌ای از یافته‌های معماری و فرهنگی سخن گفته شده است. اداره‌کل میراث فرهنگی اصفهان نیز پیش‌تر «سرای خیار» را به‌عنوان مخزن و آرشیو یافته‌های کمرزرین معرفی کرده بود. به این ترتیب، پرونده کمرزرین اکنون یک مطالبه مشخص و یک دستور اجرایی در سطح مدیریت استان دارد و نحوه اجرای این دستور می‌تواند به یکی از نخستین موارد قابل پیگیری پس از سفر وزیر تبدیل شود.

مسجد جامع اصفهان؛ اولویت قطعی وزارت میراث در سال ۱۴۰۵

نخستین ایستگاه وزیر میراث فرهنگی پس از ورود به اصفهان، مسجد جامع عتیق بود؛ بنایی که بخش مهمی از سخنان صالحی‌امیری در این سفر را به خود اختصاص داد. وزیر میراث فرهنگی مسجد جامع اصفهان را یکی از اولویت‌های قطعی وزارتخانه در سال ۱۴۰۵ اعلام کرد و گفت برای حفاظت از این اثر جهانی باید یک ساختار فنی و تخصصی شکل بگیرد. موضوع فقط مرمت ظاهری بنا نیست. به گفته صالحی‌امیری، مسجد جامع به استحکام‌بخشی نیاز دارد و وضعیت سازه در بخش‌های زیرین نیز باید با مطالعات کارشناسی بررسی شود؛ به همین دلیل اعلام رقم مشخص برای هزینه مرمت بدون تکمیل مطالعات امکان‌پذیر نیست. وزیر همچنین از تشکیل شورای فنی تخصصی برای بررسی مسائل مسجد جامع خبر داد؛ شورایی که قرار است با محوریت استاندار اصفهان و حضور کارشناسان و چهره‌های برجسته میراث فرهنگی تشکیل شود.

خط ۲ مترو؛ تصمیم‌گیری منوط به نظر کارشناسی

یکی از حساس‌ترین موضوعات مطرح‌شده در جریان بازدید وزیر، موضوع مداخلات پیرامون مسجد جامع و ارتباط آن با پروژه خط ۲ مترو بود. صالحی‌امیری تأکید کرد که هرگونه مداخله در این محدوده باید با نظر کارشناسی میراث فرهنگی انجام شود. در گزارش دیگری از این سفر نیز موضوع بررسی مداخلات پیرامون مسجد از منظر الزامات یونسکو و نظر کارشناسان تراز اول مطرح شده است. بنابراین پرونده مسجد جامع در این سفر وارد مرحله‌ای شد که قرار است تصمیم‌های فنی و حفاظتی آن از مسیر یک ساختار تخصصی دنبال شود.

مسجد سید؛ اعتبار مرمت بعد از مطالعات فنی

دومین بنای تاریخی مهمی که وزیر میراث فرهنگی از آن بازدید کرد، مسجد سید اصفهان بود. صالحی‌امیری مسجد سید را از آثار فاخر معماری تاریخی اصفهان دانست و بر ضرورت مرمت و صیانت از آن تأکید کرد. او اعلام کرد که پس از انجام مطالعات فنی، انتخاب مشاور و مشخص شدن میزان اعتبار مورد نیاز، موضوع تأمین منابع مالی مرمت و استحکام‌بخشی مسجد بررسی خواهد شد. در این میان، تنها منابع دولتی مدنظر نیست و ظرفیت خیرین، مردم و بنگاه‌های اقتصادی نیز برای تأمین هزینه‌های احیای مسجد سید مطرح شده است. در واقع، وعده مطرح‌شده درباره مسجد سید یک مسیر مشخص دارد: مطالعه فنی، برآورد هزینه، تعیین روش اجرا و سپس تأمین اعتبار.

ریسباف؛ پرونده‌ای که باید از بلاتکلیفی عبور کند

ریسباف نیز یکی دیگر از پرونده‌های مهم اصفهان بود که در روزهای منتهی به سفر وزیر و در جریان برنامه‌های او مورد توجه قرار گرفت. در نشست تعیین تکلیف و ساماندهی پروژه ریسباف، موضوعاتی مانند مسائل حقوقی، تأمین منابع مالی، مدل سرمایه‌گذاری، شیوه راهبری و مسیر اجرایی احیای این مجموعه بررسی شد. صالحی‌امیری تأکید کرده است که ریسباف باید در مقیاس ملی تعریف و احیا شود و برای آن برنامه‌ای عملیاتی شامل نقشه اجرایی، زمان‌بندی، برآورد مالی و تعهدات دستگاه‌های مسئول تدوین شود. در روایت دیگری از اظهارات وزیر نیز آمده است که ریسباف می‌تواند به یک مجموعه فرهنگی بزرگ و در تراز ملی تبدیل شود. اهمیت این بخش از سفر در آن است که ریسباف صرفاً با یک وعده کلی برای «احیا» مواجه نیست و اکنون موضوعاتی مانند مدل تأمین مالی و ساختار اجرایی آن نیز در سطح مدیریتی مطرح شده است.

فرونشست؛ تهدیدی که از مرزهای عمرانی عبور کرده است

یکی دیگر از محورهای سخنان وزیر در اصفهان، فرونشست زمین بود؛ مسئله‌ای که برای شهری با این حجم از بناها و محوطه‌های تاریخی، ابعاد میراثی نیز پیدا کرده است. در برنامه‌های گردشگری این سفر، فرونشست در کنار حفاظت از آثار تاریخی مورد توجه قرار گرفت و ضرورت توجه به پیامدهای آن برای میراث تاریخی اصفهان مطرح شد. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که حفاظت از بناهای تاریخی اصفهان تنها به مرمت ترک‌ها، گنبدها و سازه‌های معماری محدود نمی‌شود و شرایط زمین و زیرساخت‌های پیرامونی نیز می‌تواند بر پایداری این آثار تأثیرگذار باشد.

گردشگری اصفهان؛ تأکید بر سرمایه‌گذاری و زیرساخت

سفر وزیر به اصفهان همزمان با برنامه‌های مربوط به روز جهانی گردشگری انجام شد و بخش دیگری از اظهارات او به ظرفیت‌های گردشگری استان اختصاص داشت. صالحی‌امیری اصفهان را یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های گردشگری ایران دانست و بر ضرورت توسعه زیرساخت‌ها و استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاران تأکید کرد. در گزارش‌های منتشرشده از این برنامه، ظرفیت اقامتی و تعداد تأسیسات گردشگری استان نیز تشریح شد و بر ضرورت تبدیل ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و تمدنی اصفهان به ظرفیت‌های بالفعل گردشگری تأکید شد.

جمع‌بندی؛ حالا چند پرونده روی میز پیگیری اصفهان است

سفر هشتم مهرماه وزیر میراث فرهنگی به اصفهان را می‌توان از چند زاویه بررسی کرد، اما در میان مجموعه خبرهای منتشرشده، چند موضوع بیش از سایر پرونده‌ها قابلیت پیگیری دارند:کمرزرین با دستور برای تعیین تکلیف وضعیت آرشیو یافته‌ها، مسجد جامع با تشکیل شورای فنی تخصصی و تأکید بر حفاظت و استحکام‌بخشی، مسجد سید با وعده بررسی و تأمین اعتبار پس از مطالعات فنی، ریسباف با تأکید بر برنامه عملیاتی و احیای آن در مقیاس ملی و فرونشست اصفهان که به‌عنوان تهدیدی برای میراث تاریخی نیز مورد توجه قرار گرفته است.

در این میان، پرونده کمرزرین یک تفاوت مهم با برخی وعده‌های کلی دارد: مطالبه مشخص، دستور مشخص و دو مقام استانی مشخص برای پیگیری آن وجود دارد. بنابراین اکنون می‌توان از استانداری و اداره‌کل میراث فرهنگی اصفهان پرسید جلسه تعیین تکلیف آرشیو چه زمانی برگزار می‌شود، محل نهایی نگهداری یافته‌ها کجا خواهد بود و سرنوشت «سرای خیار» به‌عنوان محل آرشیو و مطالعه این داده‌های باستان‌شناسی چه خواهد شد. برای «نصف جهان»، همین پرسش‌ها می‌تواند نقطه آغاز یک سلسله گزارش‌های پیگیری باشد؛ زیرا ارزش واقعی سفر وزیر، نه در تعداد بازدیدها، بلکه در سرنوشت تصمیم‌هایی است که پس از خروج او از اصفهان روی زمین می‌ماند.