۳ اقدام راهبردی شهرداری اصفهان برای اصلاح فرهنگ سوگ

رضا امینی: شهرداری اصفهان در راستای مقابله با رسوم غلط و کاهش فشارهای اقتصادی بر خانواده‌های سوگوار، برنامه‌ای جامع برای بازتعریف آیین‌های تدفین در آرامستان‌های این شهر تدوین کرده است. سید ابراهیم حسینی، مدیرعامل سازمان آرامستان‌های شهرداری اصفهان، از اجرای سه اقدام شاخص برای اصلاح فرهنگ سوگ در سال جاری خبر داد که هدف اصلی آن‌ها جایگزینی مصرف‌گرایی با سنت‌های ماندگار و کاهش هزینه‌های جانبی است.

 

بهره‌برداری از ۵ تالار جدید در آرامستان

اولین گام این تحول، ارتقای زیرساخت‌های رفاهی در آرامستان باغ رضوان است. با توجه به نیاز مبرم خانواده‌ها به فضاهای مناسب برای برگزاری مراسم، احداث مجموعه تالارهای جدید در دستور کار قرار گرفته است. طبق گفته‌های حسینی، تا پیش از فرارسیدن عید نوروز، ۵ تالار جدید در این آرامستان به بهره‌برداری خواهد رسید تا پاسخگوی نیاز مبرم مراجعین باشد.

 

فراهم شدن امکان اهدای «درخت یادبود»

اما گام دوم، تحولی نمادین و زیست‌محیطی است که مستقیماً به اصلاح فرهنگ سوگ مربوط می‌شود. در سال‌های اخیر، هزینه‌های مربوط به خرید گل، بنر و اقلام مصرفی در مراسم سوگواری، بار مالی سنگینی بر دوش مردم گذاشته است. سازمان آرامستان‌ها با رویکردی نوآورانه، امکان اهدای «درخت یادبود» را فراهم کرده است. این اقدام نه تنها جایگزینی برای اقلام دورریز و پرهزینه است، بلکه به جای زوالِ گل‌های زینتی، میراثی سبز و ماندگار از مرحوم برای محیط زیست و یاد او بر جای می‌گذارد.

 

امکان دفن در نوبت بعدازظهر

سومین اقدام، هدف قرار دادن یکی از چالش‌برانگیزترین سنت‌های هزینه‌زا در فرهنگ عامه است؛ سنت پذیرایی ناهار در روز خاک‌سپاری. این رسم که با هدف نمایش یا به دلیل عادت‌های قدیمی رواج یافته، هزینه‌های گزافی را به خانواده‌ها تحمیل می‌کند. برای مقابله با این روند، سازمان آرامستان‌های اصفهان امکان دفن در نوبت بعدازظهر را در روزهای شنبه تا چهارشنبه (و روزهای غیرتعطیل) در آرامستان باغ رضوان فراهم کرده است تا با تغییر زمان‌بندی، انگیزه برگزاری مهمانی‌های ناهار در روز تدفین به حداقل برسد.

 

ضرورت عبور از تجمل‌گرایی در سوگواری

افزون بر این مطالب از دیدگاه متخصصان حوزه جامعه‌شناسی، آنچه در آیین‌های سوگواری رخ می‌دهد، نوعی «مصرف‌گرایی در سوگ» است که می‌تواند پیامد‌های منفی برای پیوند اجتماعی و سلامت روان داشته باشد. کارشناسان معتقدند که تبدیل شدن مراسم سوگواری به عرصه‌ای برای نمایش قدرت اقتصادی یا رعایت تشریفات پرهیاهو، ماهیت اصلی سوگواری یعنی «همدلی و تسلی» را از بین می‌برد.

دکتر آنا صفارا، روان‌شناس و مشاور طرح‌واره‌های فردی در این باره معتقد است که «تجمل‌گرایی در مراسم تدفین، نه‌تنها باعث ایجاد شکاف‌های طبقاتی در لحظات حساس از دست دادن عزیزان می‌شود، بلکه فشار روانی و مالی مضاعفی بر بازماندگان وارد می‌کند» . به همین دلیل متخصصان سلامت روان تأکید دارند که فرآیند سوگ باید بر پایه آرامش و بازگشت به ارزش‌های معنوی استوار باشد، نه بر پایه رقابت در تهیه بنر، گل و پذیرایی‌های پرزرق‌وبرق.

وی همچنین «رویکردی مانند اهدای درخت یادبود را فراتر از یک تصمیم مدیریتی، یک حرکت فرهنگی برای بازگرداندن کرامت به آیین سوگواری و تبدیل آن از یک رویداد مصرف‌گرا به یک رویداد معناگرا» می‌داند.